สรุปเนื้อหาสำคัญ
- งัดมาตรา 301 สู้กลับ: สหรัฐฯ ขู่เก็บภาษีคู่ค้า 59 แห่ง สูงสุด 12.5% หลังแผนภาษีโลกเดิมถูกศาลสูงสั่งคว่ำ
- ใช้ประเด็นแรงงานเป็นอาวุธ: อ้างปมการปล่อยปละละเลยความเสี่ยงแรงงานบังคับในซัพพลายเชนเป็นเหตุผลในการตั้งกำแพงภาษีรอบใหม่
- อเมริกาทำตัวย้อนแย้ง: ผลวิจัยชี้สหรัฐฯ เองก็เป็นจุดหมายปลายทางอันดับต้น ๆ ของโลกที่มีสินค้ากลุ่มเสี่ยงสูงและโปร่งใสต่ำทะลักเข้าประเทศผ่านช่องทางอีคอมเมิร์ซ
- เสี่ยงเจอศึกฟ้องร้อง: ผู้เชี่ยวชาญชี้กระบวนการสอบสวนทำอย่างเร่งรีบและขาดหลักฐานที่แน่นหนา เตรียมรับแรงกระแทกจากการฟ้องร้องในเวทีโลก
สหรัฐฯ งัดมาตรา 301 ขู่รีดภาษี 59 เขตเศรษฐกิจทั่วโลก รวมถึงสหภาพยุโรป (EU)
หลังจากศาลฎีกาสูงสุดของสหรัฐฯ (US Supreme Court) มีคำสั่งคว่ำแผนการจัดเก็บภาษีศุลกากรระดับโลกแบบปูพรม ทำเนียบขาวได้เร่งหาแนวทางใหม่ในการบังคับใช้มาตรการกดดันทางการค้าทันที ล่าสุดสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ (USTR) ได้ประกาศบังคับใช้กฎหมายแรงกดดันโบราณอย่าง มาตรา 301 (Section 301) ภายใต้กฎหมายการค้าปี 1974 โดยเสนอแผนจัดเก็บภาษีศุลกากรเพิ่มเติมสูงสุดถึง 12.5% กับคู่ค้าและเขตเศรษฐกิจจำนวน 59 แห่ง ซึ่งครอบคลุมไปถึงกลุ่มสหภาพยุโรป (EU) โดยให้เหตุผลว่า ประเทศคู่ค้าเหล่านี้ล้มเหลวในการสกัดกั้นไม่ให้สินค้าที่เกี่ยวข้องกับการใช้แรงงานบังคับ (Forced Labor) หลุดรอดเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานโลก
การเคลื่อนไหวในครั้งนี้ถือเป็นการยกระดับและเปลี่ยนผ่านเชิงโครงสร้างของสงครามการค้า ในอดีต การสอบสวนตามมาตรา 301 มักจะจำกัดวงอยู่เพียงแค่ในบางอุตสาหกรรมหรือพุ่งเป้าไปที่พฤติกรรมการค้าของประเทศใดประเทศหนึ่งแบบเฉพาะเจาะจง (เช่น สงครามการค้าสหรัฐฯ-จีน) แต่การประกาศกร้าวคลุมพื้นที่เกือบ 60 เขตเศรษฐกิจพร้อมกันในรอบนี้ สะท้อนให้เห็นว่าสหรัฐฯ กำลังพยายามใช้ช่องโหว่ของกฎหมายภายในประเทศมาดัดแปลงเป็น “กำแพงภาษีแฝง” (New Trade Barriers) เพื่อชดเชยแผนนโยบายภาษีเดิมที่ถูกคว่ำไปก่อนหน้านี้
ปม “แรงงานบังคับ” ชนวนเหตุโบยคู่ค้า ท่ามกลางห่วงโซ่อุปทานโลกที่ซับซ้อนเกินควบคุม
รัฐบาลสหรัฐฯ ได้นำประเด็นเรื่องสิทธิมนุษยชนและการใช้แรงงานบังคับขึ้นมาเป็นข้ออ้างหลักในการตั้งกำแพงภาษี โดยระบุว่าสินค้าที่ผลิตจากการกดขี่แรงงานทำให้เกิดการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรมในตลาดโลก บั่นทอนผลประโยชน์ของภาคธุรกิจและแรงงานในสหรัฐฯ อย่างไรก็ตาม ในมิติความเป็นจริงระดับสากล ปัญหาแรงงานบังคับไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นเฉพาะในประเทศใดประเทศหนึ่ง แต่เป็นบาดแผลเรื้อรังที่ซ่อนตัวอยู่ในระบบโลจิสติกส์และซัพพลายเชนข้ามชาติมาอย่างยาวนาน ยิ่งในยุคปัจจุบันที่เครือข่ายการผลิตขยายตัวอย่างไร้พรมแดน ตั้งแต่การจัดหาวัตถุดิบต้นน้ำ การแปรรูปชิ้นส่วน ไปจนถึงการจัดจำหน่ายปลายทาง ล้วนพาดผ่านหลายประเทศพร้อมกัน ทำให้การคัดแยกอุตสาหกรรมที่มีความเสี่ยงสูง ไม่ว่าจะเป็นภาคการผลิต, เหมืองแร่, เกษตรกรรม หรือภาคบริการ ทำได้ยากลำบากเนื่องจากปัญหาการคุ้มครองแรงงานที่ไม่ได้มาตรฐานมีลักษณะกระจายตัวอยู่ทั่วโลก
ข้อมูลจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) ระบุว่า ปัจจุบันมีประชากรโลกราว 27.6 ล้านคน ที่ตกอยู่ในสภาวะถูกบังคับใช้แรงงาน ซึ่งส่วนใหญ่เกิดขึ้นในกิจกรรมทางเศรษฐกิจของภาคเอกชน และสร้างผลประโยชน์ฉ้อฉลในระบบเศรษฐกิจคิดเป็นมูลค่าหลายแสนล้านดอลลาร์ต่อปี แม้สังคมโลกจะพยายามผลักดันอนุสัญญาและการกำกับดูแลอย่างต่อเนื่อง แต่ด้วยโครงสร้างห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อนและการซอยย่อยสัญญารับเหมาช่วง (Subcontracting) ประกอบกับขีดความสามารถในการตรวจสอบของแต่ละประเทศที่แตกต่างกัน ทำให้การขุดรากถอนโคนปัญหานี้เป็นไปได้ยาก
สถิติแรงงานบังคับในระบบเศรษฐกิจโลก (ข้อมูลโดย ILO)
- จำนวนแรงงานที่ถูกกดขี่ทั่วโลก: ราว 27.6 ล้านคน (กระจุกตัวในภาคเอกชนและระบบซัพพลายเชนแฝง)
- มูลค่าผลประโยชน์ทับซ้อนทางมิชอบ: หลายแสนล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี
- ภาคส่วนที่มีความเสี่ยงสูงสุด: ภาคการผลิต, อุตสาหกรรมเหมืองแร่, เกษตรกรรม และแรงงานรับเหมาช่วง
ความย้อนแย้งของอเมริกา: ระบบตรวจสอบในบ้านก็มีรูรั่วเพียบ
ในขณะที่สหรัฐฯ สวมบทบาทเป็นผู้คุมกฎไล่ตรวจสอบประเทศอื่น รายงานการวิจัยจากหน่วยงานราชการของสหรัฐฯ เองกลับชี้ให้เห็นว่า สหรัฐฯ ในฐานะที่เป็นตลาดผู้บริโภคที่ใหญ่ที่สุดในโลก ก็กำลังเผชิญปัญหาการทะลักเข้าของสินค้ากลุ่มเสี่ยงสูง (High-Risk Goods) ในปริมาณที่ติดอันดับต้น ๆ ของโลกเช่นกัน สินค้านำเข้าหลายประเภทมีต้นตอที่คลุมเครือและเส้นทางเดินรถขนส่งที่ไม่โปร่งใส สร้างความปวดหัวให้แก่หน่วยงานศุลกากรอย่างมาก ยิ่งไปกว่านั้น การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของระบบอีคอมเมิร์ซข้ามพรมแดน (Cross-border E-commerce) ยิ่งทำให้โมเดลการตรวจจับแบบดั้งเดิมแทบไร้ประสิทธิภาพ
แม้ว่าในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา กรมศุลกากรและสิ่งแวดล้อมของสหรัฐฯ จะเพิ่มความเข้มงวดในการสุ่มตรวจและกักกันสินค้าไปเป็นจำนวนมาก แต่ประสิทธิผลในทางปฏิบัติยังคงมีขีดจำกัด ภาคธุรกิจสหรัฐฯ ต้องสูญเสียทรัพยากรและงบประมาณมหาศาลไปกับการทำระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Supply Chain Audits) และการขอใบรับรองความถูกต้อง ทว่ารูปแบบการค้าระหว่างประเทศที่มีผู้ค้าคนกลางและโครงข่ายการจัดซื้อที่ซับซ้อนหลายชั้น ทำให้การสืบทราบต้นตอที่แท้จริงแทบเป็นไปไม่ได้ การหวังพึ่งพาเพียงระบบตรวจสอบของภาคเอกชนและการบังคับใช้กฎหมายทางปกครองของสหรัฐฯ จึงไม่สามารถแก้ปัญหานี้ได้อย่างเบ็ดเสร็จ
นักกฎหมายชี้ ช่องโหว่ด้านกระบวนการ (Due Process) เสี่ยงทำแผนภาษีล่ม
นอกเหนือจากความขัดแย้งเชิงนโยบาย ประเด็นเรื่อง “ความถูกต้องตามกระบวนการกฎหมาย” (Procedural Legality) ของการสอบสวนมาตรา 301 ในรอบนี้กำลังกลายเป็นเป้าโจมตีขนานใหญ่ ตามธรรมเนียมปฏิบัติของการค้าระหว่างประเทศ การตรวจสอบประเด็นสิทธิมนุษยชนที่คาบเกี่ยวกับการค้าที่มีความซับซ้อนสูงจำเป็นต้องใช้เวลาสืบสวนและรวบรวมหลักฐานเป็นปี ๆ แต่การสอบสวนคู่ค้าเกือบ 60 แห่งในครั้งนี้ กลับสรุปผลได้อย่างรวดเร็วภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน ทำให้นักกฎหมายและผู้เชี่ยวชาญด้านการค้าระหว่างประเทศคัดค้านและตั้งข้อสงสัยว่า กระบวนการนี้ขาดความน่าเชื่อถือและไม่มีหลักฐานเชิงประจักษ์ที่แน่นหนาพอ
ขณะเดียวกัน ที่ปรึกษากฎหมายจากสำนักกฎหมายสากลหลายแห่งระบุตรงกันว่า การที่สหรัฐฯ ใช้เกณฑ์ชี้วัดเพียงแค่ “ระบบการกำกับดูแลของประเทศอื่นไม่ตรงกับมาตรฐานของสหรัฐฯ” มาเป็นข้ออ้างในการลงดาบเก็บภาษี ถือเป็นการตีความกฎหมายที่สุ่มเสี่ยงและขัดต่อหลักการขององค์การการค้าโลก (WTO) ซึ่งหลังจากนี้เมื่อมาตรการเริ่มมีผลบังคับใช้ คาดว่าเขตเศรษฐกิจที่ได้รับผลกระทบจะดาหน้าออกมาตรการตอบโต้ (Retaliatory Measures) ส่งผลให้แผนการเก็บภาษีฝ่ายเดียวในครั้งนี้ไม่เพียงแต่จะสร้างความร้าวฉานทางการทูต แต่จะถูกลากเข้าสู่กระบวนการฟ้องร้องทางกฎหมายและการระงับข้อพิพาททางการค้าระดับสากลอย่างยาวนาน
ข้อมูลและการวิเคราะห์ในบทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทั่วไปเท่านั้น มิได้ถือเป็นคำแนะนำด้านการลงทุนหรือการเงิน Moneta Markets ไม่รับประกันความถูกต้องครบถ้วนของข้อมูล และไม่รับผิดชอบต่อความเสียหายใด ๆ ที่อาจเกิดจากการนำข้อมูลไปใช้งาน ผู้อ่านควรใช้ดุลยพินิจและพิจารณาข้อมูลด้วยตนเองก่อนตัดสินใจลงทุน
